DİABETES MELLİTUS ve GEBELİK

DM ve gebelik birlikteliği oldukça sıktır.
Her
200 gebelikten birinde pregestasyonel DM (gebelik öncesi diabet) olduğu,
Ek olarak
her 200 gebe kadından 5'inde gestasyonel DM (gebelik seyri sırasında diabet) geliştiği tahmin edilmektedir. İnsülinden önce diabetiklerin gebe kalması çok nadir bir olaydı ve sonucu genellikle üzücü idi.
Williams (1909): Maternal mortalite % 30, Fetus kayıp hızı % 65.
Günümüzde
perinatal mortalite % 3-5 (genel popülasyondan % 1-2 daha fazla), majör konjenital anomali insidansı % 6-12 (genel popülasyonun 3-4 katı).
(Williams JW: Am J Med Sci 137, 1909 Miller E: N Engl J Med 304, 1981 )

FİZYOLOJİ

Gebede fizyolojik süreç ikiye ayrılır.Gebeliğin ilk yarısı anabolik fazdır. Bu faz artmış beta hücre aktivitesi ve insülin salınımına yol açan artmış östrojen ve progesteron üretimiyle ilgilidir. İnsülin üretimindeki artma, sonuçta glikojen ve yağın depolanmasına yol açar. Plasentadan glukozun serbest difüzyonundan dolayı fetusa doğru olan bir akım vardır ve bu, gebelikte gözlenen maternal düşük AKŞ düzeylerini açıklar. Aminoasitler de kolayca plasentadan transport edilebilirler. Özellikle glikoneogenezde çok önemli olan alanin’in artmış transportu maternal hipoglisemiye katkıda bulunur.
Gebeliğin
ikinci yarısı ise, katabolik fazdır. Bu dönemde human plasental laktojen (HPL) giderek artan miktarlarda salınır. Bu hormon insülin etkimesini engelliyerek, insülin direncinde artışa neden olur. Gebelikte insülin reseptör sayısında azalma olmaz, direnç muhtemelen postreseptör bir bozukluğa bağlıdır.

FİZYOPATOLOJİ

Diabetik olmayan kişide insülin üretimindeki artma ile direnç kolaylıkla kırılabilirken, sınırlı veya hiç insülin rezervi bulunmayan diabetik hastada hiperglisemiye yol açar. Normal koşullar altında yeterli insülin sağlayabilen, fakat gebeliğin artan insülin direncini karşılayamayan kadında, gestasyonel diabet oluşur. Artan HPL düzeyine ek olarak kanda trigliserid, serbest yağ asitleri, serbest kortizol miktarı da artar ve insülin direnci ve hiperglisemiye katkıda bulunur. Lipoliz ve hiperglisemiye artan eğilim ile birlikte, keton üretiminde de artma gözlenir.

GEBELİKTE DİYABETOJENİK FAKTÖRLER

Diyabetojenik Plasenta Hormonları

Diğer Faktörler

İnsülin Yıkımı

WHİTE SINIFLAMASI

White Toplam Preeklampsi
Sayı %
A1 114 11 9.6
A2 103 6 5.8
B 46 5 10.9
C 61 8 13.1
D, F, R, 10 3 30
TOPLAM 334 33 9.9
(Garner P.R.: Am J Obstet Gynecol 163, 1990)

DİABETİK HASTADA GEBELİK KOMPLİKASYONLARI

Pregestasyonel DM'ta embriyo konsepsiyon anından itibaren annedeki metabolik ortamdan etkilenmekte, gebeliğin ikinci yarısından sonra gelişen gebelik diabetinde ise annenin metabolik ortamının embriyonel gelişmeye etkisi olmamakta ve bu nedenle konjenital anomaliler GDM'da daha az görülmektedir. Ancak her iki diabet tipi de gebeliğin ikinci yarısından doğuma kadar olan sürede fetüsün büyüme ve gelişmesini olumsuz olarak etkileyebilmektedir.
Diabetle seyreden gebeliklerdeki fetal sorunların diabetik annedeki hiperglisemi ve ilişkili metabolitlere bağlı olması nedeniyle annede konsepsiyon öncesinden başlayarak tüm gebelik boyunca KŞ ayarının çok iyi yapılması gerekmektedir. Tüm diabetik gebelerde her zaman optimal KŞ kontroluna ulaşılamadığı bir gerçektir. Ancak metabolik kontrolde elde edilecek her olumlu gelişme, komplikasyon açısından önemli olan glisemik eşik değerleri düşürerek fetüs açısından yine de yararlı olacaktır.

Roversi tüm gebelik boyunca insülin dozlarını KŞ düzeyini hipoglisemi semptomları sınırında tutacak şekilde ayarlamış ve perinatal mortalite hızını % 3.6 olarak bildirmiştir. (Roversi GD: Am J Obstet Gynecol 135, 1979 )
Karlson ve Kjelmer'in bir çalışmasında ise, aşağıdaki sonuçlar alınmıştır.
 

3. Trimestr Kan Şekeri (mg/dl) Perinatal mortalite
> 150 % 24
100 - 150 %14
< 100 % 3.6
(Karlson K: Am J Obstet Gynecol 112, 1972)

Hipogliseminin potansiyel etkileri gözönünde bulundurulursa, hastanın öglisemik olması için sıkı bir glisemik kontrol sağlanmalı ve düzeyin 60-120 mg/dl arasında tutulmasına özen gösterilmelidir.

METABOLİK KONTROLÜN KLİNİK UYGULAMASI

GLİKOLİZE HEMOGLOBİN

EGZERSİZ

Egzersize olan metabolik yanıtlar bireyin egzersizin başındaki metabolik durumu ile değişeceği için egzersiz uygulanacak  kişilerde KŞ‘i çok sıkı takip edilmelidir. Egzersiz, insülin düzeyini düşürdüğü için, önceden ketoasidoz varsa, onu daha da kötüleştirir. Bundan dolayı egzersizden önce insülini azaltmak önerilmez. Diğer yandan insülin fazlalığı durumunda yapılan egzersiz hipoglisemiye yol açabilir. Bu problem özellikle gebeliğin ilk yarısında, maternal dolaşımdan fetal dolaşıma glukoz çekilmesi ile daha da belirgin olabilir.

Yürüme ve bisiklete binme gibi, hafif veya orta derecedeki egzersiz, IDDM hastalarında müsküler glukoz uptake'ini artırarak postprandial glukoz artışını önler. Egzersiz vaskülopatili hastalarda kontrendikedir. Çünkü egzersiz sırasında zaten bozulmuş olan kan akımı daha da bozulacaktır.

PREGESTASYONEL DİABET

Hedeflenen KŞ değerleri (hipoglisemi ve açlık ketozisinden kaçınma koşulu ile) 
AKŞ 60 - 100 mg/dl
Postprandial 1. saat KŞ 100 - 140 mg/dl
Postprandial 2. saat KŞ 100 - 120 mg/dl
Gece 80 - 100 mg/dl
Doğum eylemi sırasında 60 - 100 mg/dl
HbA1c Normalden % 1- 2 fazla

İNSÜLİN TEDAVİSİ

Jovanoviç, gebelikte insülin gereksiniminin; n 0.7 Ü/kg/gün'den ortalama 0.3 Ü artış ile 1.0 Ü/kg/gün'e çıktığını saptamıştır.
Obez hastalardaki artış miktarı 0.5-0.7 Ü/kg/gün'dür. (Jovanovic L: Diabetes Care 5, 1982)

Klasik İnsülin Tedavisi

Üçlü İnsülin Tedavisi

Çoklu Günlük İnsülin Tedavisi

Devamlı Sc İnsülin Enjeksiyonu

Gün boyunca hedeflenen KŞ değerlerine ulaşmak için yoğun insülin tedavisi (multipl enjeksiyon veya insülin pompası) tercih edilen bir seçenektir. Uygulanan diabetik diyet anne ve fetüsün beslenmesi için yeterli olmalıdır. Üç ana, üç ara öğüne bölünmüş olarak gıda alınması KŞ kontrolü üzerinde olumlu etki sağlar.
 

Diyabetik gebede günlük beslenme gereksinimleri 
Kalori 30 - 35 kcal/kg/gün ( ideal vücut ağ. için) veya 300 kcal/gün + gebelik öncesi gereksinim
Karbonhidrat Min. 200 g/gün (total kalorinin % 50-55’i) veya 50 g/gün + gebelik öncesi gereksinim
Protein 1 - 2 g/kg/gün (total kalorinin % 18-20’si) veya 30 g/gün + gebelik öncesi gereksinim
Yağ 40 - 60 g/gün (total kalorinin % 30’u)
Demir 18 mg/gün
Folik asit 800 mg/gün
Kalsiyum 1200 mg/gün

TAKİP (Göz) 

Takip (Renal) 

Takip (Nöropati) 

Takip

DOĞUM

Gik İnfüzyonu

Doğumdan hemen sonra bebeğin yenidoğan yoğun bakım ünitesinde izlenmelidir.
DAÇ'nda hipoglisemi tanı ve tedavisi önemlidir.
Doğumu takiben 30 dk içinde çocukta KŞ ölçülmeli, hipoglisemi varsa 72 saate kadar izlenmelidir.

Postpartum İnsülin Dozunun Ayarlanması

DİABETİK KADINDA GEBELİK KONTRENDİKASYONLARI

KONTRASEPSİYON

Hastalara adet gecikmesi gibi gebelik işaretleri belirmeye başlayınca hemen başvurmaları önerilir. Gebeliğin gerçek süresinin tayin edilmesi, sonradan erken veya postmatür doğumu engelleyeceği gibi, intrauterin büyüme geriliğini de tespitte kolaylık sağlayacaktır.

GEBELİK DİABETİ (GDM)

TANI

Glukoz Testi

3 Saatlik OGTT

Açlık 105 mg/dl
1. saat 195 mg/dl
2. saat 165 mg/dl
3. saat 145 mg/dl
American Diabetes Association: Diabetes Care 19: 1996

Ancak hastada diabet belirti ve bulguları varsa, gebeliğin hangi döneminde olursa olsun test hemen uygulanmalıdır.

Gestasyonel diabet açısından yüksek risk altındaki gebeler özel ilgi ve erken müdahale gerektirir.

HbA1c ve früktozamin ölçümlerinin GDM için duyarlı tanı yöntemi olmadıkları gösterilmiştir.(Comtois R: Am J Obstet Gynecol 160, 1989)

DİYET

GDM tanısı alan tüm olgulara diyet önerilir.

Gebelik Diabetinde Total Kalori İhtiyacı
Anne zayıfsa (< % 80n ideal ağırlık) 40 kcal/mevcut kg/gün
Anne obez ise (% 120-150 ideal ağırlık) 24 kcal/mevcut kg/gün
Anne morbid obez ise (> % 150 ideal ağırlık) 12-20 kcal/mevcut kg/gün

Açlık (105 mg/dl) ve postprandial 2. saat (120 mg/dl) hiperglisemisi olan GDM'li olgularda intrauterin ölüm ve neonatal mortalite yüksektir. Tedavi ile açlık ve postprandial KŞ değerleri normal seyreden GDM olgularında perinatal mortalite normal gebe popülasyonundan farklı değildir.

TEDAVİ

Tüm GDM ve pregestasyonel diyabetli olgularda laktasyon özendirilmelidir.
Doğumdan sonra olguların çoğunun KŞ normale döner. GDM'lı olguların yaklaşık % 25-30'unda 20 yıl içinde diabet geliştiği gözönünde bulundurularak, olgular izlenmelidir.
GDM olgularında sonraki gebeliklerde GDM'nın tekrarlama riski yüksektir.

GENETİK DANIŞMANLIK

Derleyen: Uz. Dr. Koray TUNCER ©

Anasayfa- Kadın sağlığı - CinsellikÜroloji Estetik ve Güzellik - Cilt sağlığı- Ruh sağlığı - Kbb
Göz sağlığı -Diet ve Egzersiz - İlkyardım - Kalp sağlığı-Sinir sağlığı-Genel sağlık-Çocuk sağlığı-Bitki sağlığı-Fizik tedavi-Sevgi
Copyright 1998-2001 www.hastarehberi.Com - Tüm hakları saklıdır.